રૂપિયાના ભાવમાં ઐતિહાસિક કડાકો અને જાપાન જેવી સ્થિતિ વચ્ચે RBI સામે ત્રિવિધ પડકારોનો પહાડ

અમદાવાદ, 01 મે 2026: ભારતીય અર્થતંત્ર માટે ચિંતાનો વિષય બનેલા રૂપિયાના ઘટતા મૂલ્યે રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) સામે એક જ સમયે અનેક પડકારો ઊભા કરી દીધા છે. મિડલ ઈસ્ટના તણાવ અને વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતાઓ વચ્ચે ભારતીય ચલણની સ્થિતિ હાલ જાપાન જેવી બની ગઈ છે. ગુરુવારે એનર્જી આયાતની વધેલી કિંમતને કારણે રૂપિયો ડોલર સામે 94.92ની સર્વકાલીન નીચી સપાટીએ બંધ રહ્યો હતો, જ્યારે દિવસ દરમિયાન તેણે 95નો મનોવૈજ્ઞાનિક સ્તર પણ વટાવી દીધો હતો.

નિષ્ણાતોના મતે, ભારત અને જાપાન હાલ એક જ રેખા પર ઊભા છે. જે રીતે જાપાનીઝ યેન ડોલર સામે 160ના સ્તરે 2024 પછીના સૌથી નીચલા સ્તરે છે અને ત્યાંની સેન્ટ્રલ બેંક વ્યાજદર વધારવામાં ખચકાટ અનુભવી રહી છે, તેવી જ સ્થિતિ ભારતના RBI ગવર્નર સંજય મલ્હોત્રાની છે. છેલ્લા બે વર્ષમાં ભારતીય મુદ્રા એશિયાની સૌથી ખરાબ પરફોર્મન્સ કરનાર કરન્સી સાબિત થઈ છે, જેમાં 12% જેટલો ઘટાડો નોંધાયો છે.

RBI સામે ત્રણ સ્તરનો પડકાર

નિષ્ણાતો RBI સામેના પડકારોને ત્રણ ભાગમાં વહેંચી રહ્યા છે:

ETના અહેવાલ મુજબ, 2025માં રૂપિયાનું નબળું થવું એક આયોજિત વ્યૂહરચના રહી હતી, જેથી અમેરિકાના ટેરિફથી નિકાસકારોને બચાવી શકાય. પરંતુ ડિસેમ્બર 2024માં ગવર્નર બન્યા બાદ મલ્હોત્રાએ પોલિસી રેટમાં 125 બેસિસ પોઈન્ટનો ઘટાડો કરીને સિસ્ટમમાં રૂ. 20 ટ્રિલિયનની રાહત પૂરી પાડી હતી. છતાં આ રકમ સિસ્ટમમાંથી બહાર નીકળી ગઈ, કારણ કે વૈશ્વિક રોકાણકારોએ સ્થાનિક અસ્કયામતો વેચીને ડોલરમાં પૈસા પાછા લઈ લીધા.

સરકાર અને સામાન્ય માણસની મૂંઝવણ

સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ બંધ થવાના કારણે એલપીજી અને ક્રૂડ ઓઈલના પુરવઠામાં અવરોધ સર્જાયો છે. સરકારે તેલ રિફાઈનરીઓ પર ભાર મૂક્યો છે કે મોંઘા કાચા તેલનો બોજો સીધો ગ્રાહકો પર ન નાખવામાં આવે, પરંતુ લાંબા ગાળે સબસિડી જાળવી રાખવાની નાણાકીય ક્ષમતા સરકાર પાસે નથી.

માર્ચ મહિનામાં છૂટક ફુગાવો 3.4% રહ્યો, જે RBIના લક્ષ્યાંકની અંદર છે. પરંતુ હવામાન વિભાગની હીટવેવ અને સામાન્યથી ઓછા ચોમાસાની આગાહીએ ફૂડ ઇન્ફ્લેશનની ચિંતા વધારી દીધી છે. એવા સંજોગોમાં ઇન્ટરેસ્ટ રેટ ડેરિવેટિવ બજાર સંકેત આપી રહ્યાં છે કે RBIને પોતાની સરળ નાણાં નીતિ પાછી ખેંચવી પડી શકે છે.