Adolf Hitler Death Anniversary: ચૂંટણી જીત્યા વિના કેવી રીતે બન્યો જર્મનીનો ચાન્સેલર? એક 'અકસ્માતે' બદલી નાખી જિંદગી

અમદાવાદ, 30 એપ્રિલ: દુનિયાના ઇતિહાસમાં કદાચ જ કોઈ નામ એટલી ભયાનકતા અને નફરતનું પ્રતીક બન્યું હશે જેટલું એડોલ્ફ હિટલર. અત્યાર સુધીમાં લાખો લોકોની નિર્મમ હત્યાનો જવાબદાર, દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધની આગમાં આખી દુનિયાને ધકેલનાર, અને પોતે સર્વોચ્ચ સત્તા હાંસલ કરીને જર્મનીને તાનાશાહીમાં પલટી નાખનાર આ વ્યક્તિની આજે પુણ્યતિથિ છે. 30 એપ્રિલ, 1945ના રોજ બર્લિનમાં એક બંકરમાં તેણે આત્મહત્યા કરી લીધી હતી. આ એ જ હિટલર છે, જેને અમેરિકાની પ્રતિષ્ઠિત ‘ટાઈમ’ મેગેઝિને 1938માં ‘મેન ઓફ ધ યર’ જાહેર કરીને વિશ્વ ફલક પર હંમેશા માટે ચર્ચાનો વિષય બનાવી દીધો હતો. ઘણા લોકોના મનમાં સવાલ થાય કે આખરે કોઈ ચૂંટણી જીત્યા વિના, કોઈ મોટી સિદ્ધિ હાંસલ કર્યા વિના, એક સામાન્ય સૈનિક માંડલિકમાંથી ઊઠીને એડોલ્ફ હિટલર જર્મની જેવા શક્તિશાળી દેશનો ચાન્સેલર કઈ રીતે બની ગયો?

ચૂંટણીમાં નહીં, 'જોડતોડ'ની રાજનીતિથી મળી સત્તા

આ એક કડવું સત્ય છે કે જર્મનીની જનતાએ સીધી રીતે એડોલ્ફ હિટલરને ક્યારેય શાસક તરીકે પસંદ નહોતો કર્યો. 1932માં રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણીમાં તો પોલ વોન હિંડનબર્ગ સામે તે બુરી રીતે હાર્યો હતો. જોકે, 1930ની શરૂઆતમાં મહામંદીને કારણે જર્મનીની આર્થિક સ્થિતિ ડામાડોળ હતી. ફેક્ટરીઓ બંધ પડી રહી હતી અને બેરોજગારી આકાશને આંબી રહી હતી. આવી સ્થિતિમાં હિટલરના ભાષણોએ લોકોને રોજગારી અને ખોવાયેલા ગૌરવને પાછું અપાવવાની ઉમ્મીદ આપી. આનો લાભ નાઝી પાર્ટીને થયો અને સંસદમાં તે સૌથી મોટી પાર્ટી તરીકે ઉભરી આવી, પરંતુ સરકાર બનાવવાનું સ્પષ્ટ બહુમત મેળવી શકી નહીં.

તે સમયના પ્રભાવશાળી રાજકારણીઓ અને રાષ્ટ્રપતિ હિંડનબર્ગે હિટલરને નકામો અને ખતરનાક ગણીને અવગણ્યો. પરંતુ જર્મનીની બગડતી સ્થિતિ અને રાજકીય અસ્થિરતાએ તેને મજબૂત બનાવ્યો. અંતે, કેટલાક સલાહકારોએ હિંડનબર્ગને સમજાવ્યું કે જો હિટલરને ચાન્સેલર બનાવી દેવામાં આવે, તો તેને કાબૂમાં રાખવો સરળ રહેશે. પરિણામે 30 જાન્યુઆરી, 1933ના રોજ રાષ્ટ્રપતિ પોલ વોન હિંડનબર્ગે બંધારણીય જોગવાઈઓ હેઠળ એડોલ્ફ હિટલરને જર્મનીના ચાન્સેલર તરીકે નિયુક્ત કર્યો.

સંસદ ભવનની આગઃ એ દુર્ઘટના જેણે તાનાશાહીનો માર્ગ ખોલ્યો

ચાન્સેલર બન્યાના એક મહિના પછી જર્મન સંસદ ભવન (રેઇકસ્ટાગ)માં આગ લાગી. હિટલરે આ તક ઝડપી લીધી અને તેનો આરોપ સામ્યવાદીઓ પર ઢોળી દીધો. આ ઘટનાએ આખી બાજી પલટી નાખી. તેણે રાષ્ટ્રપતિ પાસેથી કટોકટીના સ્વરૂપમાં અસીમ સત્તા હાંસલ કરી લીધી. જોતજોતામાં જ 'ઇનેબલિંગ એક્ટ' પાસ કરીને સંસદ વગર કાયદા ઘડવાની સત્તા પોતાના હાથમાં લઈ લીધી. બસ, ત્યાંથી જર્મનીમાં લોકશાહીનો અંત થયો. હિટલરે બધા જ રાજકીય વિરોધ અને મીડિયા પર કબ્જો જમાવી લીધો અને ખુદને દેશનો સર્વોચ્ચ નેતા ઘોષિત કરી દીધો.

'ટાઈમ' મેન ઓફ ધ યરનો ચોંકાવનારો ખુલાસો

જ્યારે દુનિયા હિટલરને ખૂની અને તાનાશાહ તરીકે ઓળખી રહી હતી, ત્યારે 1938માં અમેરિકાની 'ટાઈમ' મેગેઝિને તેને 'મેન ઓફ ધ યર' જાહેર કર્યો. સામાન્ય લોકો આને સન્માન સમજી બેસે છે, પરંતુ વાસ્તવિકતા જુદી છે. ટાઈમ મેગેઝિનનો આ ખિતાબ કોઈ સારા કામ માટે નહીં, પરંતુ દુનિયા પર સૌથી વધુ અસર (સારી કે ખરાબ) પાડનાર વ્યક્તિને અપાય છે. 1938માં હિટલરે ઑસ્ટ્રિયાને જર્મની સાથે જોડી દીધું અને ચેકોસ્લોવાકિયાના ભાગો પર કબ્જો કરી લીધો. તેની વિસ્તારવાદી નીતિઓએ યુરોપનું રાજકીય સમીકરણ જ હચમચાવી નાખ્યું હતું. આટલા મોટા પાયે પ્રભાવ પાડવાને કારણે જ તેની પસંદગી થઈ, નહીં કે તે મહાન કે સારો વ્યક્તિ હતો.

કલાકારથી કસાઈ બનવા સુધીની સફર

હિટલરનો જન્મ 20 એપ્રિલ 1889ના રોજ ઑસ્ટ્રિયા-હંગેરીમાં થયો હતો. નાનપણમાં તેનું સપનું એક કલાકાર બનવાનું હતું. ચિત્રો પ્રત્યે લગાવ ધરાવતા હિટલરે વિયેનાની કળા અકાદમીમાં પ્રવેશ માટે બે વખત પ્રયાસ કર્યો, પરંતુ નિષ્ફળ રહ્યો. બે વખતની આ નિષ્ફળતાએ તેની જિંદગીનો રસ્તો જ બદલી નાખ્યો. વિયેના શહેરમાં ગરીબીના દિવસો દરમિયાન સડકો પર સૂવાનો વારો આવ્યો અને પોસ્ટકાર્ડ પર ચિત્રો વેચીને ગુજરાન ચલાવવું પડ્યું. ઇતિહાસકારો માને છે કે આ તબક્કે તેના મનમાં સમાજ પ્રત્યે ક્રોધ અને કઠોર વિચારધારા ઘર કરી ગયા.

પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધમાં તે જર્મન સેનામાં ભરતી થયો અને સંદેશા પહોંચાડનાર તરીકે કામ કર્યું. યુદ્ધમાં બહાદુરી માટે તેને ચંદ્રક પણ મળ્યો, પરંતુ જર્મનીની હારે તેને અંદર સુધી ઝકઝોળી નાખ્યો. યુદ્ધ પછી જર્મનીએ જે વેર્સેલ્સની અપમાનજનક સંધિ સ્વીકારી, તેને તે જર્મનીના ગૌરવ સામેનો ઘા માનતો હતો. આ ઘાનો બદલો લેવાની ઝંખનામાં તે નાઝી પાર્ટીમાં જોડાયો. તેની ભાષણ શૈલી એટલી જોરદાર હતી કે લોકો ઘેલા થઈને તેની પાછળ ચાલવા લાગતા. 1923માં સત્તા પચાવવાનો 'બીયર હોલ પુત્શ' નામનો નિષ્ફળ પ્રયાસ કર્યો અને જેલમાં ગયો, ત્યાં પોતાની યોજનાઓ ધરાવતું પુસ્તક 'માઈન કામ્ફ' લખ્યું, જેણે ભવિષ્યની ભયાનકતાના બીજ રોપ્યા.

અરીસા સામે પ્રેક્ટિસ અને કૂતરા પ્રત્યેનો પ્રેમ

હિટલર એક વિરોધાભાસી વ્યક્તિત્વ ધરાવતો હતો. એક તરફ તે લાખો લોકોની હત્યાનો આદેશ નિર્દયતાથી આપી શકતો, તો બીજી તરફ પ્રાણીઓ, ખાસ કરીને કૂતરા પ્રત્યે અપાર પ્રેમ ધરાવતો. તેનો પ્રિય કૂતરો 'બ્લોંડી' તેની સાથે બંકરમાં જ રહેતો હતો. હિટલર ધૂમ્રપાન અને દારૂનો સખત વિરોધી હતો. તેની ઓળખાણ એક કઠોર શાસક તરીકેની હતી, પરંતુ જાહેરમાં પ્રભાવશાળી દેખાવા માટે તે અરીસા સામે કલાકો સુધી ચહેરાના હાવભાવ અને ભાષણની પ્રેક્ટિસ કરતો હતો, જે દર્શાવે છે કે તે પોતાની છબી પ્રત્યે કેટલો સભાન હતો. 30 એપ્રિલ 1945ના રોજ જ્યારે રશિયન સેના બર્લિનની નજીક હતી, ત્યારે ઇતિહાસના આ કસાઈએ બંકરમાં પોતાની નવપરિણીતા પત્ની ઇવા બ્રાઉન સાથે આત્મહત્યા કરી લીધી.

1. શું હિટલરે ચૂંટણી જીતી હતી?
ના, એડોલ્ફ હિટલર ક્યારેય સીધી રીતે ચાન્સેલર કે રાષ્ટ્રપતિ પદની ચૂંટણી જીત્યો ન હતો. 1932ની રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણીમાં તે હારી ગયો હતો. જોકે, નાઝી પાર્ટી સંસદમાં સૌથી મોટી પાર્ટી બની, અને રાજકીય અસ્થિરતાનો લાભ ઉઠાવીને 1933માં રાષ્ટ્રપતિ હિંડનબર્ગે તેની ચાન્સેલર તરીકે નિયુક્તિ કરી.

2. ટાઈમ મેગેઝિને હિટલરને 'મેન ઓફ ધ યર' કેમ જાહેર કર્યો?
1938માં હિટલરને આ ખિતાબ તેના સારા કામો માટે નહીં, પરંતુ સમગ્ર વિશ્વ પર પાડેલા સૌથી મોટા પ્રભાવ (પછી ભલે તે નકારાત્મક હોય) માટે મળ્યો હતો. તે વર્ષે ઑસ્ટ્રિયા અને ચેકોસ્લોવાકિયાના ભાગો પર કબ્જાને કારણે યુરોપની રાજનીતિ પર તેની ઊંડી અસર પડી હતી.

3. હિટલરનું ખરેખર મૃત્યુ કેવી રીતે થયું હતું?
દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધમાં જર્મનીની હાર નજીક આવી ત્યારે, 30 એપ્રિલ 1945ના રોજ બર્લિન સ્થિત એક ભૂગર્ભ બંકરમાં એડોલ્ફ હિટલરે પોતાની જાતને ગોળી મારી આત્મહત્યા કરી લીધી હતી. તેણે દુશ્મન દેશોના હાથે પકડાવાને બદલે મોતને પસંદ કર્યું.